**Soru:** Yeni bir projeye başlıyorum. Yazılım mimarisi kararlarını ne zaman, nasıl almalıyım? **Kısa cevap:** Hepsini baştan almaya çalışma. Ama erken kararlar geç alınan kararlardan çok daha pahalıya çıkmadan önce netleştirilmesi gerekenleri belirle. --- **Neden mimari kararlar kritik?** Mimari kararlar projenin temeli gibidir; temeli değiştirmek tüm yapıyı tehlikeye atar. Ancak tüm kararları baştan almak da mümkün değildir, gereksinimler değişir, öğrendikçe bakış açısı değişir. Amaç doğru kararları doğru zamanda almak. --- **Başlamadan önce netleştirilmesi gereken yazılım mimarisi kararları:** **1. Monolith mi, microservices mi?** Team boyutu küçükse ve uygulama henüz karmaşık değilse monolith ile başla. Servis sınırları zaten net görünmüyorsa microservices'e geçmek erken kargaşa yaratır. İyi tanımlanmış alan sınırları ortaya çıkınca bölünebilirsin. **2. Senkron mu, asenkron mı?** Servislerin birbirine nasıl konuşacağına karar ver. REST/gRPC senkron çağrılar mı, yoksa mesaj kuyruğu üzerinden asenkron iletişim mi? Bu seçim hata yönetimini, gecikme beklentilerini ve ölçeklenme stratejisini doğrudan etkiler. **3. Veri katmanı nasıl olacak?** Hangi veritabanı türü: ilişkisel mi, belge tabanlı mı, grafik mı? Birden fazla veritabanı gerekiyor mu? Okuma ağırlıklı mı, yazma ağırlıklı mı? Veri bütünlüğü veya ölçek hangi tarafta öncelikli? **4. State nerede yaşayacak?** Oturum bilgisi nerede tutulacak? Stateless tasarım mı hedefleniyor? Bu karar yatay ölçeklenme kabiliyetini doğrudan belirler. **5. Güvenlik sınırları** Kim ne yapabilir? Yetkilendirme ve kimlik doğrulama nasıl ele alınacak? Bu kararı sonradan retro-fit etmek son derece güçtür. **6. Dağıtım ve ortam stratejisi** Konteyner mı, sunucu mı, serverless mı? CI/CD pipeline nasıl kurulacak? Bu teknik olmayan gibi görünse de yazılım mimarisi kararlarını doğrudan etkiler. --- **Erken alınmaması gereken kararlar:** - Hangi spesifik kütüphane kullanılacak (çoğu zaman değiştirilebilir) - Hangi cloud sağlayıcı (soyutlama katmanı ile ertelenebilir) - Tam performans optimizasyonu (ölçüm olmadan erken optimizasyon yanıltıcıdır) --- **Pratik öneri:** Bir "Architecture Decision Record" (ADR) belgesi tut. Her önemli yazılım mimarisi kararı için şunu yaz: ne kararı aldık, neden aldık, hangi alternatifleri değerlendirdik, kararı gözden geçirme zamanı ne zaman. Bu belge ekibin hafızasıdır.