elektrofilik aromatik sübstitüsyon, benzen halkasının aromatisitesini koruyarak halojenleme, nitrasyon, sülfonasyon ve Friedel-Crafts reaksiyonlarını gerçekleştiren temel mekanizmadır. Bu mekanizmanın anahtar ara ürünü olan Wheland aralığı (arenium iyon, sigma kompleks), reaksiyonun hız ve bölgeselliğini belirler. Mekanizma iki adımdan oluşur: 1. Elektrofilin arene ile sigma bağı oluşturması: π kompleks oluşumu ardından sp³ hibridize olmuş karbon içeren sigma kompleks (Wheland aralığı) meydana gelir. Bu adım hız belirleyicidir. 2. Proton kaybı: Aromatik sistemi yeniden kazanmak için komşu karbon bir proton kaybeder. Aromatiklik bu adımda büyük ekzotermik itici güç sağlar. Wheland aralığının kararlılığı birinci adımın aktivasyon enerjisini belirler ve halka sübstitüentleriyle yakından ilişkilidir. Elektron verici sübstitüentler (OH, NH₂, alkil) Wheland aralığını kararlılaştırır çünkü aralığın pozitif yükünü halka üzerine delokalize eden rezonans yapıları elektron deposuyla desteklenir; bu sübstitüentler aynı zamanda orto ve para pozisyonlarını aktive eder. elektrofilik aromatik sübstitüsyon mekanizmasında yönlendirici etkiler belirleyicidir. Orto-para yönlendiriciler (NH₂, OH, alkil), Wheland aralığındaki pozitif yükün elektron vericiye komşu konumlarda rezonansla paylaşılmasına izin verir. Meta yönlendiriciler (NO₂, CN, COOH) ise bu stabilizasyonu sağlayamaz; meta pozisyon en az destabilize olan konumdur. Dörtlü etkileşim bölgeselliğe ince nüanslar katar. İkame edilecek pozisyonun sterik erişilebilirliği elektronik yönlendirmeden bağımsız olarak seçiciliği etkiler. Örneğin büyük sübstitüentler ortaya kıyasla para konumunu tercih eder. Hız kıyaslaması açısından: benzen, nitrobenzen ve anisol arasındaki göreceli hız farkları, Wheland aralığı kararlılığının kantitatif ölçüsüdür. Anisol nirobenezenden milyonlarca kat daha hızlı nitre edilir; bu fark Hammett σ+ parametreleriyle modellenebilir.