**Soru:** Biyolojik olarak ölümsüz canlılar var mı? Bunlar nasıl çalışıyor? **Kısa Cevap:** Biyolojik anlamda "ölümsüz canlılar" az da olsa var. Bunlar hastalık veya yaralanmadan ölebilir ama yaşlanmadan ölmüyor. Sırları telomer yenileme, hücre döngüsü sıfırlama veya klonal çoğalmada yatıyor. --- Ölümsüzlük bilim kurgu gibi gelir ama doğada gerçek örnekler var. **Turritopsis dohrnii: "Ölümsüz denizanası"** Bu küçük denizanası, olgunlaşma döngüsünü tersine çevirebilen tek çok hücreli canlıdır. Stres, hastalık veya yaşlılıkla karşılaşınca yetişkin evresinden (medusa) larva evresine (polip) geri döner ve süreci baştan başlatır. Biyolojik olarak ölümsüz canlılar arasında en çok araştırılan bu türdür. Bu süreç "transdifferentiation" adını alır: hücreler farklılaşmayı geri sararak farklı hücre tiplerine dönüşür. Mekanizma tam olarak anlaşılmış değil ama bu türün kopyalanmış genomu telomeraz aktivitesinin çok yüksek olduğunu gösteriyor. **Hydra: Sürekli yenilenen sistem** Hydra (tatlı su polybi) neredeyse tüm vücudunu kök hücrelerle sürekli yeniler. 20 yıl boyunca izlenen bir koloni hiçbir yaşlanma belirtisi göstermedi. Telomeraz aktivitesi yüksek, hücresel hasar temizleme mekanizmaları güçlü. **Lobster: Yaşlanmayan ama büyüyen canlı** Istakozlar yaşlandıkça küçülmez, büyür. Daha büyük = daha üretken = doğal seçilimde avantajlı. Telomeraz aktiviteleri yüksektir. Ama ölümsüz canlılar değildir; kabuk değiştirme süreci enerjik açıdan çok yoğun olduğundan yaşlı bireyler kabuk değiştiremeyip ölür. **Kanser hücreleri: İstenmeden ölümsüz** HeLa hücreleri (1951'de bir hastadan alınan kanser hücreleri) hâlâ laboratuvarlarda yaşıyor. Kanser hücreleri telomerazı sürekli aktif tutarak kromozon uçlarını yeniler. Bu "ölümsüzlük" kontrol dışı çoğalmayı da beraberinde getirir. **İnsanlık için çıkarım** Biyolojik ölümsüz canlılardan telomeraz mekanizmaları, hücresel yeniden programlama ve transdifferentiation araştırıcıların ilgisini çekiyor. Ama bu mekanizmaları insana uyarlamak, kanser riskini artırmadan mümkün mü? Henüz cevapsız soru.