Aristoteles dört neden doktrini, antik Yunan düşüncesinin en sistematik nedensellik tasnifini sunar ve Batı metafiziğinin temel kavramsal miraslarından biri olarak onlarca asır boyunca baskın bir referans çerçevesi işlevi görmüştür. Aristoteles bu şemayı önceki filozofların, özellikle Platon ve atomcuların, tek bir neden türüne indirgeyen yaklaşımlarına karşı geliştirmiştir. Aristoteles dört neden şeması, her doğal sürecin ve yapının tam anlamıyla anlaşılabilmesi için dört farklı açıklama türünün gerekli olduğunu savunur. Maddi neden (causa materialis), bir şeyin neden oluşturulduğunu, heykelin mermeri gibi, sorar. Biçimsel neden (causa formalis), bir şeyin özünü ya da formunu tanımlar; heykel söz konusu olduğunda bu, sanatçının zihnindeki form ya da heykelin aldığı yapıdır. Etkin neden (causa efficiens), değişimin ilk kaynağını, yani hareketi başlatan nedir sorusunu yanıtlar. Ereksel neden (causa finalis) ise bir sürecin yöneldiği amacı ya da erdemi ifade eder. Teleolojik nedensellik perspektifinden bakıldığında Aristoteles'in en özgün katkısı ereksel neden kavramıdır. Aristoteles'e göre doğal süreçler tesadüfi değil; belirli bir forma ya da erdeme ulaşmayı amaçlayan yönlü süreçlerdir. Meşe palamudu meşe olmaya eğilimli bir potansiyeli içinde barındırır; bu potansiyelin gerçekleşmesi ereksel bir sürecin işaretçisidir. Bu anlayış, Aristotelesçi fiziği ve biyolojiyi Newtoncı mekanik nedensellik anlayışından köklü biçimde ayırır. Orta Çağ skolastik felsefesinde Aquinas, dört neden şemasını Hristiyan ilahiyatıyla entegre etti; özellikle Tanrı'nın nihai ereksel neden olarak konumlandırılması bu sentezin merkezi adımıdır. Modern dönemde ise Bacon ve Descartes, ereksel neden kavramını doğa araştırmasından dışlamaya yönelik bir tutum benimsedi; bu dışlamanın mekanik felsefe tarihindeki yeri tartışmalıdır. Çağdaş felsefede ereksel nedensellik biyoloji felsefesi bağlamında yeniden gündeme gelmiştir. İşlev açıklamaları, organizmaların uyumsal özellikleri ve evrimsel biyolojinin amaç benzeri (teleonomic) süreçleri Aristotelesçi mirası güncel bir sorun olarak canlandırmaktadır.