Yeni türler nasıl ortaya çıkar? Bu sorunun iki temel yanıtı var ve her biri coğrafyayı farklı biçimde konumlandırır. Allopatrik simpatrik türleşme karşılaştırması bu iki mekanizmanın farklı ön koşullarını ve sonuçlarını ortaya koyar. Allopatrik türleşme ("allo" = farklı, "patria" = vatan) en iyi belgelenmiş türleşme mekanizmasıdır. Bir popülasyon coğrafi bir bariyer (dağ silsilesi, ırmak, okyanus, buzul) tarafından fiziksel olarak ikiye ayrıldığında iki alt popülasyon birbirinden bağımsız olarak evrimleşir. Üreme izolasyonu olmaksızın bile farklı seçilim baskıları, genetik sürüklenme ve mutasyon birikimi zamanla iki grubu genetik olarak birbirinden uzaklaştırır. Belirli bir noktada coğrafi bariyer ortadan kalksa bile iki grup artık birbirleriyle verimli şekilde üreyemez; yeni türler oluşmuştur. Allopatrik simpatrik türleşme karşılaştırmasında simpatrik türleşme çok daha tartışmalıdır. Aynı coğrafi alanda yaşayan bir popülasyon içinde üreme izolasyonu nasıl gelişebilir? Poliploidizasyon (bitkilerde özellikle yaygın olan kromozom sayısının katlanması) simpatrik türleşmenin en net örneğini sunar. Poliploidi bir nesilde ani ve kalıcı üreme izolasyonu oluşturabilir; çünkü farklı ploidi düzeyindeki bireyler çaprazlandığında doğurgan döller veremez. Hayvanlar için simpatrik türleşme kanıtları daha azdır ve tartışmalıdır. Ekolojik ayrışma (farklı besin kaynaklarına ya da habitat tercihlerine yönelme) üreme izolasyonunun başlangıcı olarak önerilir; ancak bu sürecin coğrafi ayrışmadan bağımsız olarak işleyip işleyemeyeceği aktif bir araştırma sorusudur. Allopatrik simpatrik türleşme karşılaştırması türleşme biyolojisindeki temel gerilimi yansıtır: üreme izolasyonu neyin öncüsüdür, coğrafi ayrışmanın mı yoksa ekolojik-genetik farklılaşmanın mı? Çoğu durumda her iki mekanizmanın da katkısı olduğu görülür. Pratik not: Galápagos ispinçleri allopatrik türleşmenin klasik örneğidir. Elma sinekleri (Rhagoletis pomonella) ise simpatrik türleşmenin en çok çalışılan hayvan örneği olarak öne çıkar; elma ve alıç üzerinde beslenme tercihleri arasında gelişmekte olan üreme izolasyonu bu tartışmanın odağındadır.