Tarihin en kapsamlı ve en titizlikle korunan belge koleksiyonlarından birini barındıran Vatikan gizli arşiv belgelerinin sistematik dijitalleştirilmesi sırasında, paleograflar on üçüncü yüzyıla tarihlenen bir dizi yazışmayı keşfetti. Söz konusu belgeler, Orta Avrupa'daki küçük prenslikler ile Doğu Avrupa'daki Ortodoks kilise cemaatleri arasında yürütülen diplomatik yazışmaların izlerini taşımaktaydı. Uzmanlar, Vatikan gizli arşiv belgelerinin bu grubunun olağandışı bulunduğunu vurgulayarak asıl öneminin dönemin Latinceye egemen olduğu kültürel ortamında Latince, eski Yunanca ve Slav dillerinin bir arada kullanılmasında yattığını belirtti. Bu dil çeşitliliği, o güne kadar akademisyenlerce tam anlamıyla belgelenmemiş ikili diplomatik kanalların varlığına dair somut kanıt sunmaktadır. Belgelerin bir kısmı, Haçlı döneminde yaşanan çatışmalarla ilgili daha önceki anlatıların bütünlüğünü sorgulatan ayrıntılar içeriyor. Söz konusu yazışmaların bazıları, rakip gruplar arasındaki diyaloğun geleneksel tarih yazımının kabul ettiğinden çok daha erken bir dönemde başladığına işaret etmektedir. Vatikan gizli arşiv belgeleri üzerinde çalışan tarihçiler, bu yazışmaların Haçlı Seferleri araştırmalarında önemli bir köşe taşı hâline gelebileceğini değerlendiriyor. Belgelerin dijitalleştirilmesi ve içerik analizini yürüten ortak uluslararası araştırma grubu, bulguları çeşitli disiplinlerden uzmanlara açık erişime sunmayı planlıyor. Paleograflar şu an elde edilen metinlerin transkripsiyonu üzerinde çalışırken tarihçiler Orta Çağ Avrupa'sının siyasi haritasıyla karşılaştırmalı okumalar yapıyor. Müdahil olabilecek farklı dil ve kültürel arka planların çokluğu göz önüne alındığında, tam yorumun tamamlanması yıllar alabilir. Araştırmacılar, devam eden dijitalleştirme sürecinde benzer nitelikteki ek koleksiyonların da gün yüzüne çıkabileceğini belirtti.
