2011'den bu yana psikoloji dünyası kendini sorguluyor. Ego tükenmesi, güç pozları, para etkisi, dolaylı ayrımcılık ölçümleri... Onlarca yıldır ders kitaplarında yer alan, politika belgelerine girmiş, halk tarafından «bilimsel gerçek» olarak benimsenen bulgular replikasyon testlerinden geçemiyor. Replikasyon krizi psikoloji araştırmalarını nereye sürükledi? İddia: Replikasyon krizi yalnızca birkaç çürük çalışmayı değil, psikolojinin araştırma kültürünü ve metodolojik temelini sorgulatıyor. Kanıtlar açık seçik. 2015'te Açık Bilim İşbirliği, 100 psikoloji çalışmasını tekrar etti. Sonuç: Özgün çalışmalarda bildirilen etkilerin yalnızca yüzde otuz altısı tatmin edici bir replikasyon elde etti. Bu oran, bir disiplinin temel bulgularının üçte ikisinin güvenilmez olduğu anlamına geliyor. Sosyal psikoloji alt alanında tablo daha da kötü; orijinal etki büyüklükleri replikasyonlarda ortalama yarıya düştü. Replikasyon krizi psikoloji çevrelerinde büyük tartışma yarattı. Bir kesim «replikasyon başarısızlıkları bağlam farklılıklarından kaynaklanır» derken, eleştirmenler bunun özgün çalışmaların zayıf metodolojisini örtbas ettiğini öne sürüyor. Örneğin Amy Cuddy'nin güç pozu çalışması, testosteron ve kortizol bulgularını doğrulayan hiçbir bağımsız replikasyon üretemedi; ancak yazar sonucun bağlama duyarlı olduğunu savunmaya devam etti. Daha derin bir sorun var: Psikoloji araştırmaları uzun yıllar boyunca ağırlıklı olarak Batılı, eğitimli, sanayileşmiş, zengin ve demokratik toplumlardan (WEIRD) katılımcılarla yürütüldü ve sonuçlar tüm insanlığa genelleştirildi. Replikasyon krizinin bir boyutu da bu örneklem yanlılığıyla doğrudan bağlantılı. Hasar somut. Okul müfredatlarına giren öz-düzenleme egzersizleri, ego tükenmesi çalışmalarına dayalı işyeri politikaları, replike edilememiş bağlanma müdahaleleri... Bu bulgular çürütülmeden önce milyonlarca kişiyi etkileyen kararlara temel oluşturdu. Replikasyon krizi psikoloji için bir kıyamet senaryosu değil, bir temizlik fırsatı. Ön kayıt uygulaması, açık veri zorunluluğu ve çok merkezli çalışma modelleri bu fırsatı değerlendirmenin yolları. Ancak bunların hayata geçirilmesi için önce hasarın büyüklüğünü kabul etmek gerekiyor.
