Effectuation causation girişimcilik kuramı, Saras Sarasvathy'nin 2001'de yayımladığı araştırmayla girişimcilik yazınına girmiş ve deneyimli girişimcilerin nasıl karar verdiğini açıklayan alternatif bir mantık olarak geniş ilgi görmüştür. Bu çerçeve, girişimsel kararları yalnızca rasyonel bir hedef-araç analizine indirgeyen causation (nedensellik) mantığına karşı effectuation (etkileme/oluşturma) mantığını konumlandırır. Causation mantığı belirli bir hedeften geriye doğru işler: Önce hedef belirlenir, ardından o hedefe ulaşmak için en uygun araçlar seçilir. Bu model, güvenilir tahminlerin yapılabildiği, piyasaların yeterince olgun ve bilginin erişilebilir olduğu ortamlarda işlevseldir. Effectuation causation girişimcilik yazınında causation; pazar araştırması, rekabetçi analiz ve iş planı etrafında örgütlenen başlangıç stratejisinin teorik modelidir. Effectuation mantığı ise tersini yapar: Mevcut araçlardan başlar ve bu araçlarla neler mümkün olabileceğini sorar. Sarasvathy, deneyimli girişimcilerin karar sürecini "neye sahibim?" (kim olduğum, ne bildiğim, kimleri tanıdığım) sorusunu merkeze alarak açıklar. Hedefler sabit değil; süreç içinde ortaya çıkan (emergent) bir özellik taşır. Effectuation causation girişimcilik modelinin beş temel ilkesi şunlardır: mevcut araçlar ilkesi (bird-in-hand), kabul edilebilir kayıp ilkesi (affordable loss, beklenen kazanç değil, yönetilebilir kayıp odaklı risk değerlendirmesi), limon limonata ilkesi (lemonade, beklenmedik durumları kaynak olarak kullanma), patchwork quilt ilkesi (ön taahhüt ortakları aracılığıyla belirsizliği azaltma) ve pilot-in-the-plane ilkesi (geleceği tahmin etmek yerine şekillendirme yetkinliğine odaklanma). Ampirik kanıtlar, effectuation causation girişimcilik ikilisinin deneyim eğrisiyle bağlantısını destekler. Sarasvathy'nin orijinal çalışması, düzinelerce deneyimli girişimciyle yürütülen sesli düşünme protokollerine dayanmaktadır. Daha az deneyimli bireylerin causation mantığını; deneyimlilerin ise effectuation mantığını benimsediği bulgusuna yönelik sonraki araştırmalar karışık sonuçlar vermiş olsa da temel bulgu yazında yerini korumuştur. Effectuation causation çiftinin birbirini dışlayan değil; tamamlayan mantıklar olarak çerçevelenmesi, uygulamada daha uygun bir rehber sunar. Belirsizliğin yüksek ve bilginin kısıtlı olduğu erken aşama girişimcilik ortamları effectuation için daha elverişli; olgunlaşmış piyasalarda ve kurumsal inovasyon bağlamlarında ise causation mantığı daha işlevsel olabilir. Girişimcilik eğitimi perspektifinden effectuation causation öğretimi, öğrencilere belirsizlik toleransı, öngörülemeyen fırsatları tanıma ve kaynaklardan yaratıcı sentez gibi becerilerin öğretilebileceğini varsayar. Bu yaklaşım, geleneksel iş planı merkezli girişimcilik müfredatlarına karşı lean startup ve design thinking ile birlikte alternatif bir pedagojik çerçeve sunmaktadır.