Gönüllü motivasyonu öz-belirleme teorisi çerçevesinden değerlendirildiğinde, gönüllüğün sürdürülebilirliğini belirleyen mekanizmalar çok daha ayrıntılı biçimde görünür kılınır. Deci ve Ryan'ın geliştirdiği öz-belirleme teorisi (SDT), motivasyonu otonom ve kontrollü boyutlar arasında bir süreklilik üzerinde konumlandırır; içsel motivasyon, entegre düzenleme ve özdeşleşmiş düzenleme otonom ucun bileşenlerini oluştururken dışsal güdüleme ve içe yansıtılmış düzenleme kontrollü motivasyonu tanımlar. Gönüllü motivasyonu bağlamında SDT'nin ampirik bulguları tutarlı bir tablo ortaya koyar: Otonom motivasyon bileşenleri (içsel ilgi ve özdeşleşmiş değer) gönüllü sürekliliğiyle, tatminiyle ve etkililik algısıyla pozitif ilişki içindeyken kontrollü motivasyon (suçluluk ya da sosyal onay kaygısı) yüzeysel katılımla ve yüksek bırakma oranlarıyla ilişkilendirilmektedir. Öz-belirleme teorisinin üç temel psikolojik ihtiyacı, yetkinlik, özerklik ve ilişkisellik, gönüllü organizasyonlarının yönetim pratikleriyle nasıl bağlandığı araştırmanın operasyonel katmanını oluşturur. Gönüllülere yetkinlik duygusu veren görev yapılandırması (uygun zorluk düzeyi, geri bildirim sıklığı), karar alma süreçlerine katılım yoluyla özerklik desteği ve topluluk aidiyetini güçlendiren ilişkisel ortam, bunların tamamı gönüllü motivasyonu öz-belirleme teorisi modelinde ihtiyaç doyumu değişkenleri olarak operasyonel tanımlanabilir. Ampirik kanıt tabanı incelendiğinde farklı gönüllülük bağlamları için (afet yardımı, spor kulübü, sosyal hizmet) SDT değişkenlerinin görece ağırlığının değiştiği görülür. Kriz bağlamında ilişkisellik ve anlam ihtiyaçları yetkinlik ihtiyacının önüne geçerken, uzmanlık gerektiren gönüllülüklerde yetkinlik doyumu otonom motivasyonun kritik öncülü olmaktadır. Organizasyon düzeyi çıkarımlar açısından gönüllü motivasyonu öz-belirleme teorisi, gönüllü yöneticilerine tanımlayıcı bir model değil normatif bir çerçeve sunar: Motivasyonel iklimi ölçmek için standartlaştırılmış araçlar (MVPQ, VMI gibi ölçekler) mevcut olmakla birlikte, yerel bağlam kalibrasyonu gerektiren yorumlamaya dikkat edilmelidir.