Lamarck Darwin evrim teorisi karşılaştırması, biyoloji tarihinin en aydınlatıcı düşünce gerilimlerinden birini gündeme taşır. Her iki teorisyen de canlıların zaman içinde değiştiğini savunmuştur; ancak bu değişimin mekanizması konusunda köklü biçimde ayrılırlar. Jean-Baptiste Lamarck, 1809 yılında yayımladığı çalışmasında "kazanılmış özelliklerin kalıtımı" ilkesini ortaya koydu. Ona göre bir canlı yaşamı boyunca belirli organlarını sık kullandığında bu organlar güçlenir; kullanmadığında ise zayıflar. Dahası bu kazanılmış özellikler bir sonraki nesle aktarılır. Zürafa örneği klasikleşmiştir: boynu kısa zürafalar yüksek dallara uzanmak için boyunlarını gerdikçe boyunları uzamış ve bu uzunluk yavrularına geçmiştir. Teorisi döneminin koşullarında çığır açıcıydı; ancak kalıtım mekanizması konusunda eksik kalmaktaydı. Charles Darwin ise 1859'daki "Türlerin Kökeni" eserinde doğal seçilim mekanizmasını temellendirdi. Darwin'e göre bir popülasyon içindeki bireyler arasında rastlantısal değişkenlik (varyasyon) bulunur. Çevresel koşullar, bu varyasyonlar arasından hayatta kalmayı ve üreyi kolaylaştıranları seçer. Seçilen özellikler sonraki nesillere aktarılır; yüzyıllar içinde birikimli değişim yeni türlerin ortaya çıkmasını sağlar. Zürafa örneğinde Darwin'in açıklaması farklıdır: popülasyon içinde doğal olarak boynu daha uzun olan bireyler besin rekabetinde avantaj kazanmış ve daha fazla üremiştir. Lamarck Darwin evrim teorisi karşılaştırması yapıldığında temel ayrım kalıtım anlayışında düğümlenir. Lamarck bireyin deneyimini kalıtıma dahil ederken, Darwin kalıtımı bireyden bağımsız, önceden var olan bir varyasyona dayandırır. Mendelci genetik ve sonrasında DNA'nın keşfi, Darwin'in çerçevesini doğrulayan mekanizmayı sağlamıştır: kazanılmış özellikler DNA düzeyinde kalıtılamaz. Ne var ki Lamarck tamamen yanılmış değildir. Epigenetik araştırmalar, çevresel etkilerin gen ifadesini kalıtılabilir biçimde değiştirebildiğini göstermektedir. Bu bulgu Lamarck'ın mekanizmasını canlandırmaz; ancak kalıtımın sandığımız kadar katı ve tek boyutlu olmadığına işaret eder. Lamarck Darwin evrim teorisi karşılaştırması bugün salt tarihi bir tartışma değil, kalıtım ve evrim biyolojisinin sınırlarını test eden canlı bir sorgulamadır.
