Aldol kondenzasyon mekanizması, organik sentezin en çok başvurulan C-C bağ kurma reaksiyonlarından birini temsil eder. Mekanistik ayrıntıları anlamak, stereoselektif asimetrik sentez ve enolat kimyasının kontrolü için zorunlu bir temeldir. Aldol kondenzasyonu üç aşamadan oluşur: enolat oluşumu, C-C bağ yapımı (aldol katılması) ve dehidrasyon (kondenzasyon). **Enolat oluşumu:** Bazik koşullarda alfa pozisyondaki proton, baz tarafından koparılır. Oluşan karbanyon rezonans kararlılaşması sayesinde enolat anyonuna dönüşür; yük, karbon ve oksijen arasında delokalise olur. Asit katalitik koşullarda ise proton önce karbonil oksijenine katılır, ardından tautomeri ile enol formu oluşur. Kinetik vs. termodinamik enolat seçiciliği kritik bir parametredir: - **Kinetik enolat:** Düşük sıcaklık, güçlü sterik baz (LDA, -78°C) ile daha az substitüe taraftaki C-H proton koparılır. Geri dönüşümsüz koşullar. - **Termodinamik enolat:** Zayıf baz, denge koşulları; daha kararlı, daha fazla substitüe enolat oluşur. **Aldol katılması:** Enolat, elektrofilik karbonil bileşiğine (aldehit veya keton) 1,2-katılma yapar. Ürün β-hidroksikarbonildir (aldol). Bu adım tersine çevrilebilir (retro-aldol); termodinamik koşullarda denge pozisyonu ürün lehine veya aleyhine olabilir. **Dehidrasyon:** β-hidroksikarbonilin ısıtılmasıyla su ayrılır ve α,β-doymamış karbonil bileşiği (enon) oluşur. Bu adım asit veya baz katalitik koşullarda E1cb mekanizmasıyla ilerler. Çapraz aldol kondenzasyonu (mixed aldol) regioselektivite problemi doğurur: iki farklı karbonil bileşiği kullanıldığında dört ürün karışımı oluşabilir. Kontrollü çapraz aldol için: 1. Alfa proton içermeyen bir partner (formaldehit, benzaldehit) kullanılır. 2. Preformasyonlu enolat (LDA ile) tek karbonil bileşiğine aşamalı ekleme yapılır. Asimetrik aldol reaksiyonlarında Evans oksazolidinon yardımcısı, z-boron enolat geometrisi kontrolü veya prolin katalizörlü organokataliz yoluyla yüksek enantio- ve diastereoselektivite sağlanır. Bu aldol kondenzasyon mekanizması üzerine kurulu stereoselektif C-C bağ oluşumu, karmaşık doğal ürün sentezinin yapı taşıdır.