Gut hastalığı ürik asit metabolizması ilişkisi, pürin katabolizmasının son ürünü olan üratın eklem içinde monosodyum ürat (MSU) kristalleri formunda birikmesiyle başlayan inflamatuvar bir süreç. Bu birikim tesadüfi değil; kan ürik asit konsantrasyonunun doygunluk eşiğini aşması ve eklem sıvısının kristalizasyona elverişli koşullar taşıması gerekiyor. Pürin katabolizmasında adenin ve guanin nükleotidler çeşitli ara metabolitler aracılığıyla hipoksantine ve ksantine dönüşüyor. Ksantin oksidaz enzimi bu noktada devreye giriyor ve ksantini ürik aside oksitliyor. İnsanlar ve bazı primatlar bu yolun son basamağında ürikaz enziminden yoksun; bu yüzden ürik asit idrar yoluyla elimine edilmesi gereken nihai ürün. Gut hastalığında ürik asit metabolizması bozukluğu iki temel mekanizmadan kaynaklanıyor: aşırı ürat üretimi (over-production) ya da yetersiz renal atılım (under-excretion). İkincisi daha yaygın; gut hastalarının yaklaşık yüzde doksanında hiperüriseminin nedeni renal atılım yetmezliği. Organik anyon transportörleri (URAT1 başta olmak üzere) proksimal tüpte ürat yeniden emilimini yürütüyor; bu transportörlerdeki polimorfizmler bireysel hiperürisemi riskini belirliyor. Kristal patolojisi mekanizması inflamasyonun neden bu denli şiddetli olduğunu açıklıyor. MSU kristalleri makrofajlar ve nötrofiller tarafından fagosite ediliyor; kristal fagozom içinde NLRP3 inflammasomunu aktive ediyor. NLRP3 aktivasyonu kaspaz-1 yoluyla pro-IL-1β'yı aktif IL-1β'ya dönüştürüyor ve akut inflamasyon kaskatı başlıyor. Bu süreç saatler içinde doruk inflamasyona ulaşan akut gut artritinin fizyolojik tabanı. Eklem sıvısının soğuması kristalizasyonu kolaylaştıran koşullardan biri. Periferik eklemlerde (metatarsofalangeal eklem, ayak başparmağı tabanı) ısı merkezi eklemlere göre daha düşük; bu durum gut ataklarının neden bu lokalizasyonlarda yoğunlaştığını kısmen açıklıyor. Ayrıca sinovyal sıvının düşük proteoglikan içeriği çekirdeklenmeyi (nucleation) hızlandırıyor. Kronik gut patolojisinde ise tofi oluşumu başat özellik. Tofi, yoğun MSU kristal birikiminin çevresinde granülomatöz doku yanıtı ile karakterize kütleler. Subkutan, periartikular ya da yumuşak dokuda birikebiliyor; ciddi durumlarda kemik erozyonuna yol açıyor. Radyolojik olarak tofi varlığı kalsifik depozitlerden ayırt edilmeli, MSU kristalleri radyolüsent, dolayısıyla X-ray'de doğrudan görünmüyor. Gut hastalığı ürik asit metabolizması araştırmalarında son dönemde gut dışı komorbiditelere ilgi yoğunlaştı. Hiperürisemi kardiyovasküler hastalık ve kronik böbrek hastalığıyla ilişkilendiriliyor; ancak bu ilişkinin nedensellik mi yoksa eşlik mi olduğu hâlâ tartışmalı. Ürat düşürücü tedavinin kardiyovasküler sonuçlara etkisi devam eden araştırma sorusu.