İspanya ve İtalya'daki araştırma kurumlarının ortaklaşa yürüttüğü çok merkezli çalışma, Akdeniz diyeti bilişsel gerileme arasındaki ilişkiyi beş yıllık prospektif veriyle belgeledi. JAMA Neurology dergisinde yayımlanan bulgular, bu beslenme düzenini yüksek uyumla benimseyen 65 yaş üstü bireylerde hafıza ve yürütücü işlev testlerindeki düşüşün, düşük uyumlu gruba kıyasla yüzde 35 daha yavaş ilerlediğini gösteriyor. Çalışmada 9.000'i aşkın katılımcının beslenme alışkanlıkları detaylı diyet anketleri ve biyokimyasal belirteçlerle değerlendirildi. Akdeniz diyeti bilişsel gerileme ilişkisini ölçmek için zeytinyağı, balık, baklagil, tam tahıl ve sebze tüketim sıklığını kapsayan bir uyum skoru kullanıldı. En yüksek uyum skoruna sahip gruptaki katılımcıların standart nöropsikolojik testlerdeki yıllık gerileme hızının en düşük grupta olanlara göre belirgin şekilde farklılaştığı saptandı. Araştırmacılar, Akdeniz diyetinin bilişsel gerileme üzerindeki koruyucu etkisinin tek bir bileşene bağlanamayacağını vurguladı. Omega-3 yağ asitlerinin nöroinflamasyonu baskılayan etkisi, polifenollerin oksidatif stresi azaltma kapasitesi ve diyet lifi aracılığıyla desteklenen mikrobiyomun bütünsel etkisinin bir arada işlev gördüğü değerlendirildi. Bu çoklu mekanizma hipotezi, tek besin ya da takviye odaklı önceki araştırmaların sınırlı sonuçlarıyla da örtüşüyor. Çalışmanın alt grup analizleri, Akdeniz diyeti bilişsel gerileme ilişkisinin en belirgin biçimde APOE ε4 gen varyantı taşıyıcılarında gözlemlendiğini ortaya koydu. Bu varyant, Alzheimer hastalığı için genetik risk faktörü olarak bilinmekte; beslenme müdahalelerinin yüksek riskli gruplarda daha etkili olabileceğine dair hipotezi güçlendirmektedir. Araştırmanın gözlemsel tasarımı nedeniyle beslenme örüntüsünden bilişsel sağlığa uzanan nedensellik ilişkisini doğrulamak için randomize deneylere ihtiyaç duyulduğu belirtildi. Bununla birlikte örneklem büyüklüğü, uzun takip süresi ve biyobelirteç destekli metodoloji, çalışmanın epidemiyolojik kanıt değerini artırıyor. Araştırmacılar, Akdeniz diyeti bilişsel gerileme verilerinin mevcut demans önleme kılavuzlarını güncellemek amacıyla kullanılabileceğini ve sağlık politikası düzeyinde beslenme eğitimi programlarına destek sağlayabileceğini bildirdi.
