Öz belirleme kuramı motivasyon sınıf ilişkisi, Deci ve Ryan tarafından geliştirilen ve insan motivasyonunun evrensel psikolojik ihtiyaçlar üzerinden açıklandığı kapsamlı bir kuramsal yapıdır. Bu kuramın güçlü yönü, hem içsel güdülenmeyi açıklaması hem de dış motivasyon yapılarının içselleştirme sürecini kavramlaştırmasıdır. Öz belirleme kuramı motivasyon yapısı, üç temel psikolojik ihtiyaca dayanır: özerklik (eylemlerin kendi istek ve değerlerden kaynaklandığı hissi), yetkinlik (zorlu durumlarla başa çıkma kapasitesine duyulan güven) ve ilişkili olma (anlamlı bağlantı ve aidiyet duygusu). Bu üç ihtiyacı karşılayan ortamlar içsel motivasyonu beslerken, ihtiyaçları engelleyen ya da zorla yerine getiren bağlamlar güdülenmeyi baskılar ya da yüzeysel bir uyuma dönüştürür. Sınıf bağlamında özerklik desteği, öğrencilere seçim imkânı sunmak, kararları gerekçelendirmek ve kendi bakış açılarının dile getirilmesine alan açmakla gerçekleşir. Kontrolcü sınıf iklimi, baskı, tehditlere dayalı motivasyon, çocuksu muamele, özerklik ihtiyacını doğrudan zedeler. Araştırmalar, özerklik destekleyici öğretmen davranışının öğrenci merakı, kavramsal öğrenme kalitesi ve uzun dönemli ders bağlılığıyla güçlü korelasyon gösterdiğini ortaya koymaktadır. Öz belirleme kuramı motivasyon modeli içinde motivasyon bir ikili ayrım değil, bir süreklilik olarak konumlandırılır: Dışsal motivasyondan, tamamen dışsal ödül ya da cezaya bağlı uyum, içsel motivasyona uzanan bir içselleştirme spektrumu mevcuttur. İçe yansıtılmış düzenleme (ego, utanç, suçlulukla güdülenme), özdeşleştirilmiş düzenleme (kişisel önemi kabul edilen faaliyetleri seçmek) ve bütünleşik düzenleme (etkinliğin benlik kavramıyla bütünleşmesi) bu süreç boyunca ardışık konumlara yerleşir. Sınıf ortamı tasarımı açısından pratik çıkarımlar somuttur. Performans hedefleri yerine öğrenme hedeflerinin vurgulanması yetkinlik algısını destekler. Bireysel hatanın öğrenme sürecinin doğal bileşeni olarak konumlandırılması, başarısızlık korkusunun bilişsel işleme üzerindeki inhibitör etkisini azaltır. Akran ilişkilerinin kalitesini destekleyen grup süreçleri, ilişkili olma ihtiyacını karşılayarak hem sosyal hem de akademik bağlılığı güçlendirir. Öz belirleme kuramı motivasyon araştırmaları, ödül kullanımına da nüanslı bir perspektif getirmektedir: Dışsal ödüller özellikle başlangıçta ilgi çekici olmayan görevlerde motivasyon başlatabilir; ancak içsel ilginin zaten yüksek olduğu durumlarda kontrolcü ödüller içsel motivasyonu baskılayabilir, bu "aşırı gerekçelendirme etkisi" olarak adlandırılmaktadır. Öğretmenin bu etkiyi fark etmesi, ödül kullanımında belirleyici bir hassasiyet sağlar.