**Soru:** Bir hayvan türünün neslinin tükenmesinin büyük sorun olduğu söyleniyor. Ama o türün yerini başka biri dolduramaz mı? **Kısa Cevap:** Tür yok olması ekosistem etkisi doğrusal değil, ağ şeklinde yayılır. Bazı türler o kadar merkezi rol oynar ki kaybedildiğinde tüm ekosistem kaskatlar halinde değişir. "Başka biri doldurur" ise her zaman mümkün değildir. --- Ekosistem bir ağ gibi düşünülebilir: her tür diğerleriyle bağlantılıdır. Bu ağdaki bazı düğümler daha merkezi, bazıları daha periferiktir. **Kilit taş türler (keystone species)** Tür yok olması ekosistem etkisini anlamak için "kilit taş tür" kavramı şarttır. Deniz yıldızı deneyi klasik örnektir: Robert Paine 1960'larda deniz kıyısındaki predatör deniz yıldızlarını kaldırdı. Deniz yıldızları olmadan midyeler patlama yaptı ve diğer tüm türleri bölgeden sildi. Tek bir türün çıkarılması on altı türü etkiledi. Benzer şekilde kurt popülasyonları bazı ekosistemler için belirleyicidir. Yellowstone'dan kurtlar çıkarıldığında geyikler köprüleri, kıyı bitki örtüsünü ve nihayetinde nehir yataklarını değiştirdi. Kurtlar geri getirildiğinde sistem yeniden stabilize oldu; buna "trofik kaskat" denir. **Tozlaştırıcıların rolü** Arılar gibi tozlaştırıcı türlerin tür yok olması ekosistem etkisi tarım üzerinden insanları doğrudan etkiler. Tozlaştırıcısız yüzlerce bitki türü üremez; bitki olmadan herbivore azalır; herbivore azalınca et yiyenler azalır. Zincir böyle uzar. **"Başka biri doldurur" neden her zaman işe yaramaz?** Bazı türlerin rolü gerçekten ikame edilebilir; buna işlevsel yedeklilik denir. Ama özelleşmiş ilişkilerde ikame zordur. Belirli bir orkide yalnızca tek bir arı türüyle tozlaşıyorsa o arı türünün yok olması orkidenin de sonu demektir. Tür yok olması ekosistem etkisi ayrıca zamanla birikir. Her yitirilen tür sistemin esnekliğini azaltır; bir noktada küçük bir baskı tüm sistemin çöküşünü tetikleyebilir. Biyolojik çeşitlilik sigorta poliçesine benzer: ne kadar çeşit varsa sistem o kadar sağlamlı; her kaybedilen tür o sigortayı küçük küçük tüketir.