Defamiliarizasyon Shklovsky kavramı, edebiyatın temel işlevine dair en sade ve en radikal açıklamalardan biri olarak Rus biçimciliğinin simgesine dönüştü. Viktor Shklovsky'nin 1917 tarihli "Bir Araç Olarak Sanat" yazısında ortaya attığı bu kavram, Rusçası ostranenie, İngilizcesi defamiliarization, otomatik algı ile estetik algı arasındaki gerilim üzerinden edebiyatı tanımlıyor. Shklovsky'nin temel argümanı: gündelik hayatta nesneleri görmeyiz, yalnızca tanırız. Alışkanlık algıyı otomatize eder; nesne artık gerçekten işlenmeden geçiyor. Sanat bu otomasyon döngüsünü kırmak için var. Bir nesneyi tanıdık olmayan biçimde, yabancılaştırarak, sunduğunda algı yavaşlıyor, dikkat yoğunlaşıyor ve nesne yeniden görülüyor. Defamiliarizasyon Shklovsky analizinin en çarpıcı örneği Tolstoy'un bazı sahnelerinden geliyor: bir at, insan toplumunu anlamaya çalışır gibi anlatıyor; bir muharebe, savaşın kahramanlık söylemini değil gürültü ve kargaşa bütünlüğünü aktarıyor. Bu açıdan bakışın kaymasi, alışılmış bağlamdan çıkış, otomasyon döngüsünün kırılması, bunlar defamiliarizasyonun araçları. Kavramın eleştiriye nasıl uygulandığı sorusu teorik bir nüans içeriyor. Defamiliarizasyon bir etkiyi mi, bir tekniği mi, yoksa bir niyeti mi tanımlıyor? Shklovsky'nin yazısı tekniği öne çıkarıyor; ancak aynı teknik her okuyucuda aynı yabancılaştırma etkisini üretmiyor. Kültürel bağlam, okuyucunun önceki deneyimi ve okumanın dönemine göre yabancı olan değişiyor. Defamiliarizasyon Shklovsky kavramının yapısalcılığa aktarılmasında Jakobson'ın köprü işlevi belirleyici. Shklovsky için yabancılaştırma ampirik bir etki; Jakobson'ın şiirsellik işlevi (poetic function) tanımı bu fikri dil sistemine entegre ederek yapısal bir özellik olarak kodluyor. Bu geçiş biçimcilikten yapısalcılığa atlayan önemli kavramsal adım. Çağdaş uygulamalar defamiliarizasyon Shklovsky kavramını dijital medya analizine taşıyor. Bir görüntünün, sese ya da etkileşim tasarımına özgün bir yabancılaştırma katmanı eklediğinde ürettiği algısal gecikme ve dikkat yönelimi, bu özellikler medya kanalından bağımsız çalışıyor mu? Araştırmacılar bu soruyu hem deneysel hem teorik düzeyde araştırıyor. Shklovsky'nin teorisi yaşlandıkça daha tartışmalı hale geldi: etkilerin ölçülememesi, öznel yanıtların çeşitliliği ve algının sosyokültürel bağımlılığı gibi itirazlar birikti. Ancak defamiliarizasyon fikrinin özü, sanatın algıyı yavaşlatması, tanıdık olanı yabancılaştırması, edebiyat teorisi dışında tasarım, reklamcılık ve bilişsel bilim tartışmalarında da üretken kalmaya devam ediyor.